Foshnjat gjithsesi do të sëmuren, mesatarisht rreth 6-12 herë gjatë vitit të parë të lindjës. Larja e duarve (për 20 sekonda me sapun) është mënyra më e lehtë dhe më efektive për të larguar bakteret, sidomos pas ndërrimit të pelenave apo përgatitjës së ushqimit. Poashtu duhet t’i lani lodrat e foshnjës në ujë të nxehtë me shampon. Këtu i keni pesë gjëra të rëndësishme që mund t’i bëni të mbani foshnjën të shëndetshme dhe të sigurtë:

  1. Bëni të gjitha vaksinat e imunizimit që të shmangni sëmundjet vdekjeprurëse.
  2. Ushqeni foshnjën me gji pasi kjo e mbron foshnjën nga shumë sëmundje.
  3. Sigurohuni që foshnja të fle e sigurtë.
  4. Kontrolloni ndotjën e pelenave që të siguroheni që foshnja po merr mjaftueshëm qumësht.
  5. Qëndroni të qetë ose largohuni; ne ju tregojmë mënyra që të qetësoni foshnjën që qanë pa pushim.

Kur të kërkoni ndihmë mjekësore

Kur duhet të kërkoni ndihmë urgjente për foshnjën?

Kontaktoni mjekun e foshnjës apo shkoni në spital menjëherë nëse foshnja juaj:

  • Ka gjak në të vjella dhe jashtëqitje.
  • Ka problem me frymëmarrje (merr më tepër se 60 frymëmarrje brenda një minute), ose ka filluar të bëhet i kaltër rreth buzëve, hundës, thonjve të dorës apo në lëkurë.
  • Ka krizë. Kur një person ka krizë, i tërë trupi apo pjesë të trupit lëvizin pa kontrollë. Nganjëherë ndodh që edhe të mos marrë frymë.
  • Ka ngrënë diçka si detergjent, sapun, zbardhues apo pluhur për mbytjen e bakterieve që shkakton të vjella, diarre dhe vështirësi në frymëmarrje.
  • Vështirë zgjohet nga gjumi apo është shumë e lodhur.
  • Temperatura në vrimën anale është mbi 38ᵒC apo nën 36.5ᵒC.
  • Është lënduar dhe nuk i ndalet gjakderdhja.
  • Ka një apo më shumë episode të gërhitjes (apnea e gjumit). Gërhitja është ndërprerja e frymëmarrjes për një periudhë të shkurtër.
  • Lëkura apo sytë kanë ngjyrë të verdhë.

Kur mund ta dërgoni foshnjën për vizitë gjatë orarit të rregullt të punës?

Kontaktoni mjekun e foshnjës gjatë orarit të punës nëse foshnja juaj:

  • Ha më pak se zakonisht apo ka ndryshime në apetit.
  • Qanë, vjellë apo nuk rehatohet gjatë tërë kohës.
  • Shpesh ka diarre. Kjo është vështirë të dallohet tek foshnjat që ushqehen me gji pasi ato kanë jashtëqitje të butë. Kontaktoni mjekun e foshnjës nëse jashtëqitjet e foshnjës janë shumë të buta apo të lëngshme në 6-8 pelena radhazi.
  • Ka kapsllëk dhe nuk ka fare jashtëqitje.
  • Vjellë (më shumë sesa vetëm rrjedhje e gojës) më shumë se 2-3 herë në ditë.
  • Është ftohur dhe nuk bëhet më mirë apo bëhet edhe më keq pas disa ditësh.
  • Ka skuqje të lëkurës.
  • Ka më pak se gjashtë pelena të lagëta gjatë 24 orëve. Kjo mund të jetë shenjë e dehidrimit (mospirja e mjaftueshme). Shenja të tjera të dehidrimit përfshijnë sytë e mbushur me ujë, pjesa e butë e kokës (fontanela) është zbutur shumë, apo foshnja nuk ka fare lot kur qanë.
  • Nga veshët i rrjedh lëng.
  • Kur kërthiza apo penisi është shumë i butë. Kontrolloni nëse ka skuqje, gjakderdhje apo qelb në këto pjesë.
  • Është më e zbehtë sesa zakonisht.
  • Është më pak aktive sesa zakonisht.

Foshnja do të ketë teshtima dhe lemza të shpeshta gjatë javës së parë të jetës. Këto nuk janë shenja të sëmundjes por një refleks normal për foshnjat që të pastrojnë kanalet e frymëmarrjes.

Dalja e dhëmbëve

Marrë nga March of Dimes, http://www.marchofdimes.org/baby/teething.aspx

Dhëmbi i parë i foshnjës suaj është një datë e rëndësishme për ju! Shumicës së foshnjave iu del dhëmbi i parë rreth muajit të gjashtë. Por dalja e dhëmbëve mund të fillojë që nga muaji i tretë. Dalja e dhëmbëve nënkupton dhëmbin e foshnjës tek del nga mishi i dhëmbëve për herë të parë. Dy dhëmbët e përparmë në nofullën e sipërme zakonisht dalin të parët. Shumicës së fëmijëve do t’iu kenë dalë të gjithë dhëmbët kur ata të kenë mbushur 3 vjeç.

Image

Cilat janë shenjat dhe simptomat që foshnjës suaj po i dalin dhëmbët?

Disa foshnje nuk kanë aspak telashe me daljen e dhëmbëve. Foshnjat tjera mund të ndjejnë dhimbje për një kohë të shkurtër. Dhe të tjerët mund të jenë të bezdisur për javë të tëra për shkak të dhimbjeve nga ky proces. Shenjat dhe simptomat e daljës së dhëmbëve përfshijnë:

  • Foshnja është nevrike.
  • Përtyp fort.
  • Qanë.
  • Nxjerr jargë.
  • Ethe me temperaturë më të ulët se 38.5ᵒC.
  • Dhimbje të stomakut.
  • Mishi i ënjtur i dhëmbëve apo që dhemb kur preket.
  • Kontaktoni mjekun e foshnjës nëse ajo duket e sëmurë, ka dhimbje të vazhdueshme, apo ka temperaturë më të lartë se 38.5ᵒC. Këto shenja mund të ju tregojnë se diçka tjetër po e shqetëson foshnjën.

Si mund ta ndihmoni foshnjën që të ndihet më mirë gjatë daljes së dhëmbëve?

Që të ndihmoni foshnjën të ndihet më mirë:

  • Jepini diçka që të përtypë, si një lodër gome, një lugë të ftohtë apo një leckë të ftohtë. Përtypja e gjërave të tilla mund të ndihmojë që të largojë dhimbjën. Pastroni mirë ato që të evitoni infektimin. Disa prindër thonë se unaza e ftohur e gomës për përtypje zvogëlon dhimbjën e foshnjës. Nëse e ftohni unazën e gomës për përtypje në friz, nxirreni atë kur të ftohet por mos e leni të ngrihet. Kjo unazë e gomës nëse është e ngrirë mund të dëmtojë mishin e dhëmbëve të foshnjës.
  • Fërkoni mishin e saj të dhëmbëve me gisht të pastër që të zvogëloni dhimbjën. Por mos i jepni foshnjës medikamente për dhimbje dhe mos përdorni gjëra si alkooli apo të ngjashme që të fërkoni mishin e dhëmbëve për të larguar dhimbjën. Disa medikamente mund të dëmtojnë foshnjën nëse i jepni shumë. Medikamente tjera treten ne gojë para se të mund të ndihmojnë me dhimbjën.
  • Pastroni jargët nga fytyra e foshnjës për të shmangur zhvillimin e njollave/puçrrave.

Si të siguroni shëndet të mirë dental për foshnjën

Foshnjat mund të kenë probleme me dhëmbë si p.sh. kalbja, dhimbja apo rënia e dhëmbit. Rreth 10% e 2-vjeçarëve kanë një apo më shumë kavitete, apo 50% prej tyre kanë disa kavitete deri në moshën 5-vjeçare. Kështu që është e rëndësishme që të filloni të kujdeseni për dhëmbët dhe mishin e dhëmbëve të foshnjës. Shihni këtu si mund ta bëni këtë:

  • Ushqeni foshnjën vetëm me gji për së paku 6 muajt e parë. Mos i jepni foshnjës të pijë ujë, lëng apo pije të gazuar që kanë sheqer.
  • Pastroni mishin e dhëmbëve të foshnjës pas çdo të ushqyere duke përdorur një leckë të lagët apo brushë të dhëmbëve për foshnja që kanë fije të buta.
  • Lani biberonin e foshnjës vetëm me ujë dhe mbani të pastër. Mos e pastroni biberonin me gojën tuaj. Kurrë mos e fusni biberonin në sheqer apo mjaltë.
  • Mos e vini foshnjën në gjumë me shishe në gojë. Lejoni foshnjën që të përfundojë të ushqyerën para se të fle apo para dremitjes. Kjo mund të ndihmojë që të parandalohet kalbja e dhëmbëve nga shishja e foshnjës
  • Kur foshnja juaj të fillojë të hajë ushqim të fortë, ushqeni me ushqime të shëndetshme, kufizoni sasinë e lëngjeve të frutave (uji është zgjedhje më e mirë) dhe jepini ato vetëm gjatë kohës kur ushqehet.
  • Lani dhëmbët e foshnjës dy herë në ditë, që nga dita kur i del dhëmbi i parë.
  • Dërgoni foshnjën te dentisti kur t’i dalë dhëmbi i parë, apo në ditëlindjën e saj/tij të parë dhe më pas çdo 6 muaj.
  • Deri sa të mbushë një vjeç, sigurohuni që foshnja të ketë mësuar të pijë nga filxhani. Foshnjat duhet të ndalojnë ushqyerjen me shishe kur të jenë 12-14 muajshe.

Imunizimi dhe udhëzuesi për kontrollat e foshnjës

Është shumë e rëndësishme që foshnja juaj të marrë vaksinat e imunizimit dhe të kontrollohet të mjeku. Marrja e vaksinës mund të jetë diçka e vështirë për t’u parë nga nëna, por mos u brengosni, foshnja mund të shqetësohet dhe të qajë për një moment por këto vaksina e mbrojnë atë nga sëmundje serioze të fëmijërisë dhe e mbajnë të shëndetshme.  

Orari i Marrjes së Vaksinave të Imunizimit

Në vitin e parë të jetës, foshnja juaj do të marrë disa vaksina imunizuese, që ta mbrojnë nga sëmundje të rrezikshme për jetë. Në vazhdim e keni orarin e imunizimit në Kosovë.

Vaksina

Lindja

2

muaj

3

muaj

4

muaj

12 muaj

6-7 vjeç

11-12 vjeç

17-18 vjeç

BCG

Parandalon tuberkulozin

I

 

 

 

 

 

 

 

HepB

Parandalon Hepatitin B

I

II

III

IV

 

 

 

 

DPT

Parandalon difteritin, kollën e mirë dhe tetanozin

 

I

II

III

 

 

 

 

Hib

Parandalon infeksionin nga haemophilus influenza e tipit b

 

I

II

III

 

 

 

 

IPV

Parandalon poliomelitin, bëhet me injeksion

 

I

II

III

 

 

 

 

DPTr

Parandalon difteritin, kollën e mirë, tetanozin (zhvillimin/përsëritjen)

 

 

 

 

I

 

 

 

OPVr

Parandalon poliomelitin, bëhet në gojë (zhvillimin/përsëritjen)

 

 

 

 

I

II

III

 

MMRv

Parandalon fruthin, shytat, rubeolën dhe linë e dhenve

 

 

 

 

I

 

 

 

MMRr

Parandalon fruthin, shytat dhe rubeolën (zhvillimin/përsëritjen)

 

 

 

 

 

I

 

 

DT

Parandalon difterinë dhe tetanozin

 

 

 

 

 

I

 

 

Td

Parandalon diftërinë dhe tetanozin (zhvillimin/përsëritjen)

 

 

 

 

 

 

I

II

Burimi: Ministria e Shëndetësisë dhe Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike në Kosovë

Shumica e foshnjave nuk kanë efekte anësore nga vaksinat. Nëse ato kanë, zakonisht nuk janë serioze. Disa prej vaksinave mund të shkaktojnë ethe me temperaturë të ulët, njolla, puçrra apo ënjtje në vendin ku është bërë vaksina. Edhe pse foshnja mund t’ju duket sikur po bëhet më e sëmurë pas vaksinimit, këto reaksione janë shenjë e mirë se sistemi imunitar po funksionon dhe po lufton që të largojë infeksionet. Në raste te rralla, foshnja mund të ketë reaksion serioz alergjik nga vaksinimi. Nëse mendoni se foshnja juaj ka reaksion, kontaktoni mjekun tuaj menjëherë. Vaksinimet nuk shkaktojnë autizmin, dhe kjo është dëshmuar nga shumë studime shkencore. Nëse keni pyetje rreth rreziqeve të vaksinimit, këshillohuni me mjekun e foshnjës suaj.

Orari i kontrollave të foshnjës

Edhe kur foshnja të jetë mirë, kontrollat e rregullta mund ta mbajnë foshnjën tuaj të lumtur dhe të shëndetshme. Gjatë vizitave të rregullta, ju do të mësoni rreth rritjës së foshnjës, shtimit në peshë, shëndetit dhe vaksinimit, dhe poashtu nëse foshnja juaj po zhvillohet normalisht. Orari tipik i vizitave në Kosovë gjatë dy viteve të para të foshnjës është:

Vizita #1

3-5 ditë

Vizitat #2

1 muaj

Vizita #3

2 muaj

Vizita #4

4 muaj

Vizita #5

6 muaj

Vizita #6

9 muaj

Vizita #7

12 muaj

Vizita #8

15 muaj

Vizita #9

18 muaj

Vizita #10

24 muaj

Pjesë të zakonshme të çdo kontrolle të rregullt janë:

  1. Matja e rritjës: mjeku do të masë peshën, gjatësinë dhe masën e kokës së foshnjës dhe t’i vendos në një grafik. Ju mund të përdorni këtë që të shihni si krahasohet rritja e fëmijës suaj me fëmijët e tjerë të së njëjtës moshë.
  2. Ekzaminimi fizik: bëhet një ekzaminim i tërësishëm fizik, nga koka te këmbët. Mjeku do të kontrollojë nëse foshnja juaj është e shëndetshme dhe nëse po zhvillohet normalisht në aspektin fizik.
  3. Zhvillimi i përgjithshëm: mjeku do të kontrollojë që të sigurohet që foshnja juaj po zhvillohet normalisht në aspektin e aftësive motorike dhe emocionale.
  4. Të ushqyerit: mjeku do t’ju japë këshilla rreth të ushqyerit me qumësht gjiri, vitamina apo fakte të tjera rreth ushqimit. Derisa foshnja juaj rritet, mjeku do t’ju pyes për ushqimet që foshnja juaj konsumon.
  5. Diskutime të përgjithshme: Mjeku poashtu do t’ju tregojë se çfarë duhet të prisni sa i përket rritjes së foshnjës në muajt në vazhdim. Bëni pyetje gjatë kontrollës, sado të thjeshta që të jenë. Mos hezitoni të flisni nëse ndiheni e rraskapitur, e stresuar apo shumë e mërzitur.
  6. Testet/Ekzaminimet laboratorike: këto zakonisht nuk janë të nevojshme gjatë këtyre vizitave, por foshnja juaj mund të testohet për anemi (hekuri i ulët në gjak) me një test të thjeshtë të shpimit të gishtit.
  7. Vaksinimet: Në mosha të ndryshme, foshnja juaj do të ketë nevojë për vaksinime të ndryshme gjatë këtyre vizitave.

Marrë nga March of Dimes

Grafiku i rritjes për vajza dhe djem

Në vazhdim keni grafikët e rritjes së fëmijëve nën dy vjeç të Organizatës Botërore të Shëndetësisë:

Pesha për moshën: Djemtë

Image

Gjatësia për moshën: Djemtë

Image

Përmasat e kokës për moshën: Djemtë

Image

Pesha për moshën: Vajzat

Image

Gjatësia për moshën: Vajzat

Image

Përmasat e kokës për moshën: Vajzat

Image

 

Category: Siguria dhe shëndeti

Ligjërata mbi temën Foshnja dhe Nëna

Ne ofrojmë ligjërata pa pagesë nëpër Kosovë në qendrat tona Klasat për Nëna (Qendrat Informuese për Shëndetin e Gruas).

Gjeni qendrën ligjëruese tuajën më të afërt këtu.

Ligjërata pa pagesë

Keni pyetje?

Pyetje specialistit